Categorieën
Preek

Advent…

Op deze vierde zondag in de Advent stonden Micha 7 en Matteüs 1 op het leesrooster. Ik hield deze preek.

Laten we op deze vierde zondag in Advent, zo vlak voor Kerst, de balans eens opmaken. Wat heeft Advent ons gebracht? Wat heeft Advent u gebracht?

Advent is een tijd van inkeer en bezinning. Een tijd van boete, om het klassiek te zeggen. Is daarvan gekomen? Van inkeer en bezinning, van boete? Het begin van Advent viel samen met Black Friday. Daarna Sinterklaas. En zodra de goedheiligman weer is vertrokken, is het hoog tijd voor de Kerstboom. En de eerste Kerstvieringen en Kerstborrels dienen zich alweer aan. We bereiden ons voor op Kerst, ja, vooral door bezig te zijn met wanneer bij wie en wat zullen we eten?

De protesterende boeren mogen van de rechter tot 18 januari de distributiecentra van onze supermarkten niet blokkeren. De schade zou te groot zijn. Ik had het wel willen zien. Kerst vieren zonder een overdaad aan eten. Hebben we dan nog iets te vieren? Kerst zonder eten. Vasten met Kerst. In een klap alle inkeer en bezinning waar we tijdens de Advent niet aan toe kwamen in te halen. De rechter heeft natuurlijk gelijk, het zou te veel schade opleveren. Maar misschien zou het ons ook wel goed doen. De leegte voelen. Met een nuchtere maag naar de Kerstnachtdienst. Het is eigenlijk een gemist kans.

De lezingen van vanmorgen gaan wel over boete doen. Micha 7 en Matteüs 1 staan min of meer toevallig samen op het rooster, maar er zijn grote overeenkomsten tussen de teksten.

Beide teksten gaan over een vastgelopen geschiedenis. In Micha 7 beklaagt de profeet zich om hoe zijn land erbij ligt. Het is een gitzwart beeld. Onrecht, geweld, corruptie. ‘De deugdzaamste van hen is een doornstruik, de oprechtste is erger dan een stekelhaag.’ Dan weet je wel. Alle onderlinge verhoudingen zijn volledig verpest. Het wantrouwen is overal. Naaste, vriend, zelfs wie er in je armen ligt, pas maar op!

Jozef weet er alles van. Zijn verloofde zwanger. En het is niet van hem! Jozefs geschiedenis loopt ook vast. Hij probeert het nog op een chique manier op te lossen, maar voor hemzelf is het natuurlijk het einde van de wereld.

Het einde van de wereld. Dat hoeft niet altijd iets groots te zijn, een armageddon, wat films graag laten zien. Het einde van de wereld kan ook veel kleiner zijn. Een diagnose. Een scheiding. Een vertrouwensbreuk. Huiselijk geweld. Geweld op straat. Momenten dat je Micha gelijk geeft en Jozef begrijpt.

Misschien maken wij op dit moment allemaal wel zo’n einde van de wereld mee. Ik lees deze dagen in Grote verwachtingen van Geert Mak. Hij schetst toch wel een ontluisterend beeld van onze recente Europese geschiedenis. Financiële crises, terreur, vluchtelingencrisis, klimaatcrisis, Rusland, Brexit. En het lijkt er niet op dat we er een antwoord op hebben. Het optimisme van 20 jaar geleden is ongegrond gebleken. Knarsend en piepend lijkt het Europese project tot stilstand te komen. En wat dan? Mak schrijft het allemaal nuchter en to the point op, maar het is verontrustend genoeg. Wat gaan wij nog meemaken?

Europa ligt erbij zoals Micha zijn land erbij ziet liggen. Een kale wijngaard. In Israël oogstte je twee keer: de eerste oogst en de late oogst. Bij de eerste oogst plukte je het meest, maar met beleid, wat nog niet rijp was liet je hangen. Bij de late oogst kwam je terug voor de restjes en nam je alles mee. Na die late oogst was de wijngaard leeg. Een desolate aanblik. De ranken leeg, geknakte takken, bladeren en rottende resten op de grond. Zo ziet Micha Israël erbij liggen. En als je Geert Mak leest, is dat ook het beeld wat opdoemt bij ons werelddeel. We gaan wel door, maar geen idee waarheen.

Zowel Micha 7 als Matteüs 1 eindigen niet in mineur. De vastgelopen geschiedenis komt weer op gang. ‘Maar ik, ik blijf uitzien naar de HEER, ik blijf hopen op de God die mij redding zal brengen.’ zegt Micha. En aan Jozef verschijnt in een droom een engel van de Heer. In beide gevallen is het God die de geschiedenis weer op gang brengt. Dat is voor ons misschien moeilijk voorstelbaar. Maar wat wil je ook, als je er niets voor doet, als je Advent voorbij laat gaan in kopen en eten. Het is zo verschrikkelijk arrogant van onze tijd om God terzijde te schuiven, ‘want je merkt toch niets van Hem?’ Nee, het is onze verblinding en verdoving die in de weg zit, onze gemakzucht en drukte.

Wat gebeurt er als God de geschiedenis weer op gang brengt, als Hij de toekomst open doet? Eerst maar iets over Jozef. De evangelist Matteüs haalt een geweldige grap met hem uit. In de eerste 17 verzen vertelt hij over Jezus afstamming. Hij begint bij Abraham en zo langs alle voorvaders van Jezus. ‘Abraham verwekte Isaak, Isaak verwekte Jakob, Jakob verwekte Juda.’ Allemaal verwekkingen. Zo was in de oudheid ook het idee, dat in het zaad van een man een compleet mensje aanwezig was, wat dan in een vrouw uitgroeide tot een baby.

En als Matteüs dan die hele lijst verwekkingen heeft opgesomd, komt hij uiteindelijk uit bij Jozef. En dan staat er: ‘Jakob – dat is dus niet aartsvader Jakob – Jakob verwekte Jozef, de man van Maria. Bij haar werd Jezus verwekt, die Christus genoemd wordt.’ Dan heb je dus die hele lijst verwerkingen gehoord, alles werkt toe naar een glorieuze ontknoping, de climax van het verhaal, maar dan doet Jozef er op het allerlaatste moment helemaal niet toe. ‘En Jozef verwekte Je…’ Nee. Alsof een voetballer het hele veld is overgestoken, tegenstanders heeft gepasseerd, een eindeloze sprint en dan een meter voor de doellijn tikt iemand de bal van je voel en schiet hem in het doel.

Jozef wordt op het allerlaatste moment gepasseerd. Daar gaat het om bij de maagdelijke geboorte. Het is geen medisch detail. Het is Bijbels denken. Denken dat wij materialisten moeilijk vinden te begrijpen. Jammer is dat. Als de kerk het denken van de Bijbel beter had begrepen had dat ons heel wat lastige obsessies met maagdelijkheid en de koppeling van seks en zonde gescheeld.

Maar goed, wat wil het dan zeggen? Mannen maken naam, zegt dat geboorteregister. De Bijbel is daar geen voorstander van, maar het wordt wel vastgesteld. Mannen maken naam. Zeker toen. En nu nog. Mannen en vrouwen, mensen maken naam. Maar Jezus is niet het product van mensen die naam maken. Hij is een nieuwe inzet, bij een meisje nota bene. Dan gaat het dus niet om Maria’s biologische vrouw-zijn, het gaat om haar lage positie. God maakt naam door haar. Het enige wat Jozef mag doen, is Jezus zijn naam geven.

Als God de geschiedenis opent, dan is dat dus het einde van onze projecten en plannen. Dan komt God met een nieuwe naam, die wij alleen mogen nazeggen. Jozef mag het kind van Maria Jezus noemen.

Want, zo staat er, ‘Hij zal zijn volk bevrijden van hun zonden.’ Zonde. Ook Micha heeft het daar op het eind over. ‘Wie is een God als U, die schuld vergeeft en aan de zonde voorbijgaat?’ Gods nieuwe begin is niet alleen het einde van onze projecten en plannen, het is ook de ontmaskering ervan. We komen niet weg met goede bedoelingen en dat we er ook niets aan konden doen. Nee, dieper moet er gepeild worden. En dan valt het woord zonde.

Zonde – zo stond in een nieuwsbrief van de IZB over profetische Kerstpreken – zonde is de menselijke neiging de dingen te verkloten. Ja, zonde is niet mooi en er hoort ook geen mooi woord bij. De zonde is het ergste wat in deze goede wereld gebeurd is en gebeurt en blijft gebeuren – totdat Hij komt. De zonde is die macht in mij, en van mij, en veel groter-dan-mij; een macht die het radicaal goede van God breekt. De zonde is de verrader in mij, die steeds het goede in mij, van binnenuit, saboteert.

Noem hem Jezus, krijgen we te horen. Die naam mogen ook wij leren nazeggen. God redt, betekent dat. Wij zijn mensen die gered moeten worden, mensen die het zelf niet redden. Dat is de ongekend harde boodschap van Advent en van Kerst. Boete doen in Adventstijd is dat tot je door laten dringen. Vastlopen in jezelf en met jezelf. Dan kan er iets nieuws geboren worden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s