‘Gelukkig de treurenden…’

Op deze zondag na Allerheiligen (1 november) gedenken we in de Dorpskerk in Barendrecht de gemeenteleden die in het afgelopen jaar overleden. Ik ging samen met mijn collega’s voor. Ik hield de preek. Gelezen werd o.a. de zaligsprekingen (Matteüs 5:1-12).

‘Troost is niet het opwerpen van een dam tegen het verdriet. Het is het samen aanleggen van een bedding waardoor het verdriet verder kan stromen.’ Aldus de Vlaamse psychiater Manu Keirse. Hij wordt geciteerd door Henk Veltkamp in een mooi interview in het magazine van de Protestantse Kerk Woord&Weg.

‘Troost is niet het opwerpen van een dam tegen het verdriet. Het is het samen aanleggen van een bedding waardoor het verdriet verder kan stromen.’ Een dam heeft als doel tegen te houden. Te voorkomen dat het verdriet stroomt. En zo hoopt het zich op. Dat kan lang goed gaan, maar als de dam dan bezwijkt, stort het zich in overweldigende hevigheid op je. Een bedding heeft een ander doel. De bedding draagt de stroom en geeft binnen de oevers ruimte om een weg te vinden. Troost staat dus niet tegenover verdriet, maar draagt het verdriet, geeft het ruimte zonder dat het oeverloos is.

Vanmorgen zijn wij hier met ons verdriet. Om iemand die wij zo meteen zullen noemen of om iemand anders. Er is heel veel om om te rouwen. Ouderdom, verlies van gezondheid, een naderend einde… Deze dienst wil een bedding zijn. De muziek, de rituelen, de liederen, de woorden, ze zijn bedoeld om het te laten stromen. Want hoe pijnlijk dat ook is, het is altijd nog beter dan het krampachtig tegen te houden.

‘Gelukkig de treurenden, want zij zullen getroost worden.’ Aldus Jezus Christus. De evangelist Matteüs citeert deze uitspraak in zijn evangelie. En volgens mij bedoelt Jezus hetzelfde als die Vlaamse psychiater met zijn metafoor van dam en bedding.

Gelukkig de treurenden. Misschien klinkt dat in uw oren als een goedkope paradox of een loze kreet. Toch is het geen oneliner, geen tegeltjeswijsheid. Er wordt hier niet iets in het algemeen geroepen, maar we worden aangesproken. Het is iemand die iets tegen je zegt. Iemand groet ons, wil met ons in gesprek raken. ‘Ik prijs jou gelukkig…’, zegt Jezus.

Het woord wat hier met treuren wordt vertaald, betekent zoiets als overmand worden door verdriet. Het is je te sterk. En we weten allemaal hoe rouw je zomaar kan overvallen, juist als je het niet verwacht, als je denkt dat het er niet is, dan… boem… is het er in alle hevigheid. Op de meest onverwachte momenten en naar aanleiding van soms heel kleine dingen. In datzelfde interview vertelt Henk Veltkamp over een oudere man die vertelde dat hij besloten had alleen thuis te zijn in de nacht na de uitvaart van zijn vrouw. Hij sliep slecht, en de volgende ochtend zette hij twee kopjes op het aanrecht. En toen kwam het besef pas echt.

Ik prijs je gelukkig als jij iemand bent die soms door verdriet wordt overmand, zegt Jezus. En dat is geen mooie spreuk, het is de waarheid. Want wie is er beter aan toe? De pestkop op het schoolplein die triomfantelijk laat zien wat hij heeft afgepakt, of de jongen, het meisje dat in een hoekje huilt om wat hij of zij verloren heeft? Wie is er beter aan toe? De man, de vrouw die altijd sterk en beheerst is, en niemand nodig heeft, of degene die zijn kwetsbaarheid durft laten zien? En welke relatie wordt er niet sterker van als je behalve samen kun lachen ook samen kunt huilen? Hoeveel conflicten komen niet juist dan ten einde als een van beide partijen in tranen uitbarst en recht uit het hart uitroept waar nu eigenlijk om draait? Ik prijs je gelukkig als jij iemand bent die soms door verdriet wordt overmand. Het is niet fijn, maar het is wel beter. Ook als het gaat om het verdriet om onze doden.

En Jezus kan het weten. De kortste en misschien wel meest veelzeggende tekst in het evangelie staat waar Jezus bij het graf van zijn vriend Lazarus staat. ‘Jezus huilde.’ Verdriet overmant ook Hem. Hij weet waar Hij het over heeft als Hij ons als treurenden aanspreekt.

Gelukkig de treurenden, dus. ‘Want zij zullen getroost worden,’ zegt Jezus er achteraan. Wat is troost? Het woord dat hier wordt gebruikt, is afgeleid van het woord erbij-roepen. Troost is dat iemand zich geroepen voelt bij jou te zijn, bij jou in jouw verdriet. En zo is het toch? Troost staat niet tegenover verdriet, troost staat tegenover eenzaamheid. Daarom zijn ook wij hier bij elkaar, op deze zondag na Allerheiligen. Erbij-geroepen, bij elkaar geroepen. Open je ogen, kijk om je heen. Je bent niet alleen.

Wij zijn niet alleen, en onze lieve doden zijn niet alleen. Dat is waarom de kerk Allerheiligen viert en wij juist vandaag onze overledenen noemen. Waren zij allen heiligen? In uitvaartdiensten proberen we te benoemen wat gelukt is in een mensenleven en danken we God daarvoor, maar heilig?

Luther heeft gezegd dat elk gedoopt mens een heilige is. Ik vind dat mooi en uitdagend gezegd. Heilig is dus niet een kwaliteit van ons, heiligheid is iets wat we krijgen. Want dat is waar het in de doop om gaat, om wat wij van God ontvangen. Je krijgt heiligheid, dat wil zeggen: je wordt apart gezet, je krijgt een bijzondere plek. Je wordt apart gezet, maar niet in je eentje. Je wordt apart gezet in een lange rij. We worden, met wat lukt en met wat niet lukt, door God in het gelid gezet. Zo zijn wij heiligen.

En zo treuren wij dus om onze doden als degenen die ons zijn voorgegaan. Zij volgden anderen, wij volgen hen en weer anderen zullen ons volgen. Een lange stoet trekt door de tijden en zo zijn wij nooit alleen, ook niet in de dood.

Daarom staan er vanmorgen rozen in het doopvont, voor elke naam die we zullen noemen één. Juist omdat de doop ons verbindt met elkaar, en met wie voor ons waren en na ons komen, met alle heiligen. Dat is de brede bedding die ons draagt. Vandaag en morgen, en al onze dagen, tot in eeuwigheid.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s