Afsluiting Karl Barthjaar 2018-2019

Ik was vandaag bij de afsluiting van het Karl Barthjaar 2018-2019. Deze vond plaats aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) in Amsterdam met een studiedag over Barths theologische visie op religie.

Barth leest de Bijbel als een boek dat uiterst kritisch is op alle menselijke pogingen om God te kennen en te dienen en dus op religie. Zijn favoriete Bijbeltekst in dit verband is Prediker 5:1: ‘Want God is in de hemel en jij bent op aarde, dus moet je spaarzaam met je woorden zijn.’ Met religie bedoelt Barth onze godsdienstigheid en hij denkt dan in de eerste plaats aan het christendom.

Volgens Barth is religie ongeloof. Een prikkelende stelling. Maar anders dan in onze twittertijd onderbouwt Barth zijn stelling in een paragraaf in zijn magnus opus de Kirchliche Dogmatik. Barth legt daarin uit wat hij wel en wat hij niet bedoelt. Hij komt er op uit dat religie toch ware religie kan worden, maar alleen voor zover God daar zelf voor zorgt.

Dit bepaalt bijvoorbeeld de manier waarop we kijken naar de kerk. De kerk is niet ons project, wat wij met orthodoxe, activistische of eigentijdse vormen proberen overeind te houden, nee, de kerk is Gods zaak. Dat betekent dat wij op Hem vertrouwen en op Hem durven wachten.

Israël

Collega Wessel ten Boom hield een lezing over Barths visie op het jodendom en Israël. Wat mij opviel is dat Barth (en Ten Boom in zijn voetspoor) iets doet wat ik tijdens mijn theologische studie afleerde, namelijk het definiëren wat jood-zijn is vanuit de christelijke theologie. Maar al te vaak hebben christelijke theologen beslist welke rol joden spelen in het plan van God, en maar al te vaak was die rol negatief. De gruwelen van de Shoah zijn niet los te zien van deze theologische afwijzing van joden en het jodendom.

De theoloog Friedrich-Wilhelm Marquardt, waar ik mijn scriptie over schreef en waar ook Ten Boom over publiceerde,  ontwikkelde een christelijke theologie die joden niet definieert binnen het christelijke verhaal, maar hun eigen verhouding tot God laat staan.

Ik zou nog wel meer willen weten in hoeverre Barths visie de toets der kritiek van de benadering van Marquart doorstaat. Ik vermoed dat de oplossing ligt in Barths uitgangspunt dat Christus niet het bezit is van de christenen. Hij is ons ten diepste vreemd. Dat geldt voor ieder mens. En dus ook voor joden. Als Barth Christus dé jood bij uitstek noemt, dan moet je dat wel bedenken. Christus is ook dé christen. Toch blijft het wringen om als christen zo te durven spreken. Barth, en Ten Boom, durven wel. Dat vond ik dan toch wel weer het uitdagende van deze studiedag.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s