Van Babel naar Jeruzalem – een Bijbelse stedentrip

Het thema van de gezamenlijke zomerse vieringen op het Barendrechtse dorp is dit jaar ‘steden in de Bijbel’. Ik mocht vanmorgen beginnen. 

Het thema voor onze gezamenlijke zomerse vieringen is dit jaar ‘Van Babel tot Jeruzalem, een Bijbelse stedentrip’. In de preken bezoeken we Bijbelse steden. Als predikanten van de Protestantse Gemeente Barendrecht treden we op als reisleiders. We zullen onder andere nog komen in Rome, in Antiochië, in Nazareth. Steden genoeg in de Bijbel.

Steden spreken tot de verbeelding. Als iets laat zien wat mensen vermogen dan zijn het wel de steden, met hun bijzondere gebouwen, hun overweldigende drukte, al die geluiden en geuren.

Miljarden mensen wonen in steden, zo ongeveer de helft van de wereldbevolking en het wordt alleen maar meer. Miljoenen toeristen bezoeken steden, zoveel dat de steden eronder zuchten. Deze week stond in het AD een bericht dat Rotterdam maatregelen gaat nemen om de toestroom van toeristen te beperken. Steden trekken mensen aan. Zelfs wie deze zomer lekker op de camping staat, bezoekt een of meerdere stadjes of steden in de buurt. Mensen houden van steden.

En mensen haten steden. Wie kan, trekt weg uit de stad. Ook hier ter plaatse. Veel Barendrechters zijn gewezen Rotterdammerts. Ooit trokken zij, of hun ouders of grootouders naar de stad, maar op een gegeven moment wisten we niet hoe snel we weer weg wilden.

Die dubbelheid zullen we ook terugzien als we vanmorgen de twee bekendste steden in de Bijbel bezoeken. Babel of Babylon en Jeruzalem. Niet voor niets staan zij aan het begin en het einde van de Bijbel. Ze lijken op elkaar, maar toch is het een wereld van verschil. De wereld die voorbijgaat of de wereld die komt.

Over Babel horen we uit Genesis 11. Zoals het grootste deel van het Oude Testament kreeg ook het verhaal over de toren van Babel zijn definitieve vorm tijdens de Babylonische ballingschap in de 6e eeuw voor Christus. Na de lezing uit Genesis zingen we daarom een lied dat over die ballingschap gaat, een bewerking van Psalm 137.

Over Jeruzalem horen wij uit het een na laatste hoofdstuk van de Bijbel, Openbaring 21, een hoofdstuk vol beeldtaal. We antwoorden op deze lezing met Psalm 87. Over Jeruzalem als stad van God en stad voor alle mensen.

Preek
De eerste stad die wij vanmorgen bezoeken is Babel. Babel, de klank van die naam alleen al! Babel dat is New York, Londen, Parijs. Babel is the place to be, en wij gaan er heen! En als we de vlakte van Sinear betreden en de stad in de verte zien liggen, is het eerst wat wij zien – als bij elke stad – de skyline. En de skyline van Babel wordt gedomineerd door één enorm bouwwerk. ‘Ziedaar, de toren van Babel.’ [Babel 1.jpg] Hoe dichter we bij de stad komen, des te meer indruk maken de gigantische afmetingen van het bouwwerk op ons. Zo hoog. Alsof hij verdwijnt in de wolken. En die eindeloze trap naar de top, het lijkt wel een trap naar de hemel.

Dichterbij gekomen komen we er achter dan er nog meer enorme bouwwerken zijn. Hoge muren en zo dik dat je er met paard en wagen overheen kunt. En grote ondoordringbare poorten die wie er niet in mogen buiten houden en wie er niet uit mogen binnenhouden. We voelen ons steeds kleiner worden en we vergapen ons aan de grootte en de grootsheid van alles. Alles schittert en blinkt hier. Alles is bedoeld om te imponeren.

We blijken niet de enige buitenlanders in de stad te zijn. In Babel zijn meer vreemdelingen, maar niet ieder is daar voor zijn plezier. Er zijn er ook die naar Babel zijn gedeporteerd. Ze komen uit alle streken van de aarde, want dat is wat Babel doet: alle landen van de wereld veroveren en vervolgens de bovenlaag van de bevolking afvoeren naar Babel. Zo komt Babel aan goed geschoolde buitenlandse arbeidskrachten en ze zorgt er meteen ook voor dat de veroverde gebieden niet in opstand komen.

Bij de rivier treffen we een groepje ballingen uit Israël. Elke dag zien ook zij die toren, die toren die een tempel is. [Babel 2.jpg] Het doet ze denken aan hun eigen tempel. Het laatste wat ze daarvan zagen waren rokende puinhopen. ‘Aan de rivieren van Babylon zaten wij, en weenden, we weenden om jou, Sion. Onze lier hing in de wilgen.’ Denkend aan Sion stromen de tranen over hun wangen…

Die toren lacht hen uit. Jullie hebben verloren. Jullie zijn verloren. Losers. Jullie God legt het af tegen de onze. Jullie godsdienst redt je niet. Laat alle hoop varen. ‘Zing nog eens een liedje van thuis!’

Het echte Babel ligt op dit moment in puin. In het huidige Irak vind je nog resten van de toren. [Babel 3.jpg] Maar de rest van de stad is zo goed als verdwenen. Tijdens de Tweede Golfoorlog was er een groot Amerikaans legerkamp op die plek en veel resten van bebouwing zijn gebruikt om de wegen in dat kamp te verharden.

Maar Babel bestaat nog. Nog zijn er de hoge gebouwen, de tempeltorens, die vertellen wie bij ons de macht heeft. Babel kan vele gedaanten aannemen. Het Babel van de kerk is de secularisatie. De grote macht in onze tijd die ons toeroept: ‘Zing nog maar eens hetzelfde liedje!’ Maar er kunnen ook persoonlijke Babels zijn. We hebben zo veel te verliezen, er is zoveel om over te wenen bij de rivieren van Babylon. Onze lier hangt aan de wilgen.

Als wij ons bij die rivier voegen bij die ballingen, horen we ook iets anders. Iemand begint te vertellen. Over een toren in Babel. Een toren van menselijke hoogmoed. Een toren die tot de hemel moet reiken.

Maar, zo gaat het verhaal verder, als God die toren wil zien, moet Hij eerst afdalen. Hoe hoog die toren ook is, hij komt niet eens in de buurt van de hemel. Natuurlijk niet, alleen God kan de afstand tussen Hem en de mens overbruggen. En als Hij dat doet, dan stoort Hij ons. Babel wordt een babbelstad en in arren moede trekken de mensen weg. Babel een bouwval. Verlaten straten, stof en wilde dieren. Niks meer van over.

Het verhaal van de toren van Babel is een verhaal om de moed erin te houden. Houd moed, het lijkt heel wat, maar tegen God is het niet bestand. Hoe hoog het ook komt, God moet zich diep bukken om het te zien. Het eindigt leeg en verlaten.

Ook wij verlaten Babel en gaan naar onze tweede stad. Jeruzalem. Een heel andere stad. De stad van de vrede, de stad van de gerechtigheid. Maar als wij de stad binnengaan, lijkt het wel alsof we weer in Babel zijn. [Jeruzalem 1.jpg] Wat een pracht en praal, wat een glitter en glamour. Muren van edelstenen, de stad zelf van goud, paarlen poorten.

Is het hemelse Jeruzalem dan een kopie van het aardse Babel? Is waar wij op hopen dan niets meer dan een opgepoetste versie van wat wij mensen kunnen voortbrengen?

Er is een verschil tussen Babel en Jeruzalem. En dat verschil is doorslaggevend. Er is geen tempel in Jeruzalem. Er staat in die stad geen toren die tot aan de hemel zou moeten reiken. ‘Een tempel zag ik niet…,’ staat er zo opmerkelijk. Dat klinkt alsof Johannes gezocht heeft. Er zal toch zeker wel een tempel zal zijn in het hemelse Jeruzalem? Een tempel waarin God op de juiste manier gediend wordt? De hemel is toch dé plek voor hen die de juiste godsdienst aanhingen?

Nee dus. ‘Een tempel zag ik niet.’ Jeruzalem is anders dan Babel, omdat daar geen menselijk opklimmen naar de hemel meer is, maar omdat God daar zelf is afgedaald en woont onder de mensen. In dit Jeruzalem geen godsdienst, maar God zelf.

Onze godsdienst is dus van voorbijgaande aard. Ooit stoppen we ermee. Dan hoeft het niet meer. Velen hebben gedacht er nu alvast mee te stoppen. Dat is niet de bedoeling van de tekst uit Openbaring 21. Tot het nieuwe Jeruzalem komt, is het in onze godsdienst dat God ons wil ontmoeten. Hij gebruikt die menselijke religiositeit om tot ons te komen. Maar ze gaat voorbij. Ooit is God alles in allen. Priesters, dominees en rabbijnen zijn werkeloos in het koninkrijk van de hemel.

In het nieuw Jeruzalem geen menselijk opklimmen naar de hemel. Geen hoogmoed. Geen mens die zich daar boven de ander stelt. Geen winnaars en verliezers. Geen kansarmen en kansrijken. Het is daar allemaal helder en zuiver, ook tussen de mensen. Geen ballingen in deze stad. Wel zijn alle volken van de aarde daar vertegenwoordigd, maar uit vrije wil. De poorten staan altijd open, je kunt in en uitlopen. Hier geen dwang of ballingschap, maar vrijheid en ontmoeting.

Als je terugkomt van vakantie kijk je ook altijd weer anders naar thuis. Wat is Nederland toch vlak. Wat is het leven toch georganiseerd hier. Wat hebben we toch allemaal een haast. Laten we nu ook terugkeren van onze reis naar Babel en Jeruzalem. Wat valt ons dan op? Dat er veel Babel onder ons is? Dat we vatbaar zijn voor pracht en praal? Dat er ook bij ons een paar winnaars en veel verliezers zijn? Dat er bij ons ook wel iets om te keren valt?

En dan dat verschil tussen onze twee steden. Is onze godsdienst vaak niet ook een poging God aan onze kant te krijgen? Hebben wij niet ook vaak het gevoel dat wij ons naar God toe moet geloven? En hoe makkelijk wordt ons geloof niet een doel op zich? Hoe vinden wij het idee dat God ons niet nodig heeft?

Ons bezoek aan Jeruzalem, aan die open stad die tegelijkertijd zoveel geborgenheid biedt, confronteert ons er ook mee dat het bij ons altijd veiligheid of openheid is. Openheid is bij ons naïef, je afsluiten dat is verstandig. En ondertussen neemt de angst alleen maar toe.

Komen we dat alles ooit te boven? Het hemelse Jeruzalem zegt ons dat God komt het te boven komt. Het wordt ons uit de hemel geschonken. De stad van de vrede bouwen we niet zelf, die wordt ons gegeven.

Zo maakt onze stedentrip ons bescheiden en voorzichtig, maar ook hoopvol en als het moet ook scherp. Babel is leven van wat je zelf voor elkaar krijgt, en uiteindelijk niet voor elkaar krijgt. Babel is zo hoog mogelijk gaan, ook als dat ten koste van anderen gaat – en natuurlijk gaat dat ten koste van anderen. Jeruzalem is leven van wat God geeft. Van wat tot je komt. Van wat wij samen ontvangen. Gelukkig zijn wij als we daarop kunnen wachten.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s