Wij zijn geen wezen geweest…

De zondag tussen Hemelvaartsdag en Pinksteren staat ook wel bekend als Wezenzondag. De kerk is tussen het vertrek van haar Heer en de komst van de Geest verweesd achter gebleven. We lazen Johannes 14:15-21.

De evangelist Johannes zou zich verbazen als hij hoorde dat wij deze zondag Wezenzondag noemen. En hij zou zich nog meer verbazen als hij hoorde dat er op Wezenzondag altijd uit zijn evangelie gelezen wordt. Johannes beweert namelijk precies het tegendeel van waar Wezenzondag voor staat. In zijn Evangelie zegt Jezus juist dat wij géén wezen zullen zijn: ‘Ik laat jullie níet als wezen achter…’

Johannes kent ook dat hele vacuüm niet tussen Hemelvaart en Pinksteren, tussen Jezus’ afscheid en de komst van de Geest. We zijn nooit wees geweest en we zullen het ook nooit wezen (ook al kan onze ervaring daar best mee in strijd zijn). Eigenlijk past Johannes’ evangelie in zijn algemeenheid gewoon helemaal niet bij de manier waarop wij het kerkelijk jaar hebben ingedeeld. Het is belangrijk om ons dat te realiseren.

Als het gaat om het antwoord op de vraag wie Jezus is, theologen noemen dat de christologie, dan zou je kunnen zeggen dat Johannes heeft gewonnen. Als je de belangrijkste christelijke belijdenis, de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel uit 381, leest, dan hoor je Johannes. ‘En [ik geloof] in één Here Jezus Christus, de eniggeboren Zoon van God, geboren uit de Vader voor alle eeuwen, God uit God, Licht uit Licht, waarachtig God uit waarachtig God; geboren, niet gemaakt, van hetzelfde Wezen met de Vader; door Wie alle dingen gemaakt zijn.’

Dat lijkt veel op hoe Johannes over Jezus schrijft. En ook in de lezing van vandaag horen we over de eenheid van Jezus en God de Vader, en over de heilige Geest als derde persoon. De belangrijkste christelijke dogma’s, de twee naturen van Christus en de Drie-eenheid, je hoort ze zomaar terug.

Omdat de geloofsbelijdenis klinkt als Johannes, denken we ook dat Johannes het allemaal nogal abstract en dogmatisch bedoeld. En we zijn modern genoeg om daar vragen bij te hebben. Waar haal je dat vandaan? Hoe kom je daarop?

Niet iedereen kan met dat hoge beeld van Jezus uit de voeten. Je kunt Hem ook teveel “ophemelen”. Ook in de Bijbel zijn er andere beelden van Jezus te vinden. Bij Marcus blijft Jezus’ identiteit verborgen en wordt het antwoord op de vraag wie Hij is aan ons als lezers overgelaten. Bij Matteüs is Jezus vooral degene in wie de beloften van de Thora en de Profeten vervuld zijn. En Lucas tekent Jezus vooruitlopend op zijn boek Handelingen over de verspreiding van het evangelie vooral als de profeet die door zijn eigen volk verworpen wordt en zich daarom wendt tot de andere volken.

Maar in de geloofsbelijdenissen van de Kerk horen we dus vooral Johannes. Des te opmerkelijker is het dat een ander belangrijk kenmerk van het Evangelie volgens Johannes zo goed als vergeten lijkt. Tegelijkertijd met de dogma’s ontstaat in de Kerk namelijk het kerkelijk jaar. Vanaf de vierde eeuw begint men de feesten die horen bij het leven van Jezus verdeeld over het jaar te vieren. Advent, Kerst, Epifanie, Veertigdagentijd, Pasen, Hemelvaart, Pinksteren, Trinitatis en aan het eind de zondagen van de voleinding. Voor die tijd kwam de gemeente samen op de dag van de opstanding, zondag, en was dat ook wat ze met name vierde: de Heer is waarlijk opgestaan!

Waar bij het dogma Johannes gevolgd werd, werd hij bij het ontstaan van de kerkelijke kalender volledig gepasseerd en zijn het vooral Lucas en Matteüs die de dienst uitmaken. We kennen daarom Johannes’ christologie heel goed, maar zijn chronologie veel minder. Bij Johannes valt eigenlijk alles samen. Jezus’ komst in de wereld, zijn lijden, zijn dood, zijn opstanding en de komst van de Geest, het is bij Johannes één beweging. Zijn vernedering is zijn verhoging. Zijn dood is tegelijkertijd het begin van zijn nieuwe leven onder ons. Ik heb het van de week nog eens nagelezen en dan valt je op dat het bij Johannes echt anders is dan bij de anderen.

Bij Johannes horen we niet over de opstanding zelf. We horen ‘slechts’ over ontmoetingen met de opgestane. En meteen op de avond van die eerste dag van de week is het ook Pinksteren als Jezus over zijn leerlingen blaast en zegt: ‘Ontvang de heilige Geest.’ (Johannes 20:22) We zullen dat volgende week horen. Pasen en Pinksteren vállen op een dag. Over een Hemelvaart horen we niets. En in Johannes lijkt ook het idee van een wederkomst afwezig. Het is bij Johannes allemaal teruggebracht tot één moment: met Jezus dood begint zijn nieuwe leven onder ons, een leven namelijk door zijn Geest, en dat voor altijd.

Als je dat in je achterhoofd houdt, wordt wat wij gelezen hebben uit Johannes 14 ook veel begrijpelijker en misschien ook concreter. Als Jezus weggaat, komt er een andere pleitbezorger, of liever gezegd helper, die voor altijd bij ons zal zijn. Een anderehelper, waarmee dus gezegd is dat Jezus de eerst helper is en waarmee dus gezegd is dat de Geest op dezelfde manier bij ons is als Jezus, als helper dus. Hij wil ons helpen. Wij zijn niet hulpeloos.

En daarom kan gezegd worden: ‘Ik laat jullie niet als (hulpeloze) wezen achter, ik kom bij jullie terug.’ Jezus komt bij ons terug, ja, door zijn Geest. We zijn geen moment alleen gelaten. Jezus is op die manier voor ons net zo dichtbij alles voor degene die met hem geleefd hebben. Dat is wat Johannes tegen de gemeenten waarvoor hij schrijft, wil zeggen en dat is wat hij over de eeuwen heen ook tegen ons zegt.

Johannes wil duidelijk maken dat Jezus Christus zich niet laat opsluiten in de eerste decennia van onze jaartelling. Hij was niet alleen maar toen en daar, Hij is hier en nu! Dat is denk ik waarom Johannes zo’n hoge christologie heeft. Opdat wij zijn nabijheid geloven. Hij leeft in ons en onder ons voort.

Geen Wezenzondag dus! Juist niet. Wij leven in het kennen, ontvangen, begrijpen, liefhebben, het houden van zijn geboden. Met die werkwoorden typeert Johannes onze situatie. Hij roept een sfeer op van intimiteit en genegenheid. En ook van activiteit en betrokkenheid.

Het gaat in dat alles om zien. ‘Nog een korte tijd en de wereld zal mij niet meer zien, maar jullie zullen mij wel zien…’ In mijn Paaspreek heb ik u iets verteld over het zien in het Paasverhaal van Johannes. Hier gaat het weer over zien. Theoreoo, weet u nog? Kijken om te begrijpen, kijken om een theorie te vormen. De wereld kan het niet zien, want het past niet in haar theorie. Zij ziet Jezus Christus niet, zij ziet zijn geestkracht niet, want dat “kan niet”. Beter doen wij het andersom, eerst zijn geestkracht zien, en dan pas onze theorie vormen. Levend in verbondenheid met de levende zien wij meer dan we voor mogelijk houden.

Dat wordt voor Johannes ondanks de schijn van het tegendeel heel concreet. Die geestkracht wordt werkelijk in onze onderlinge solidariteit. En die geestkracht wordt werkelijk in ons verzet tegen de wereldorde die die solidariteit niet kent. Dat is het gebod van de liefde waar wij ons aan houden zullen.

Tenslotte, wat zullen we doen met Wezenzondag? Ik ga geen voorstel doen om het kerkelijk jaar af te schaffen. Maar het is wel goed om ons te realiseren dat het kerkelijk jaar niet historisch bedoeld is. Het is een hulpmiddel om het heil dat God geeft door Jezus Christus van alle kanten te bekijken. Maar het hele heil is elke dag en elke zondag helemaal aanwezig.

Zelf vind ik de chronologie van Johannes ook wel iets aantrekkelijks hebben. Het helpt ons voorbij een aantal vragen die hemelvaart en wederkomst kunnen oproepen. Hij brengt ons helemaal in het hier en nu met Jezus Christus. Nu is hij dichterbij dan ooit. Nu kunnen wij met Hem leven. Als wij zo op Wezenzondag ervaren dat juist geen wezen zijn, dan kunnen we het met een gerust hart blijven vieren.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s