Baudet, Houellebecq en Christus

Vandaag wat actualiteit en politiek in de preek, altijd spannend, niet mijn specialisme. We lazen uit de Bijbel Joël 2:21-27 en Johannes 14:23-29.

Afgelopen week kreeg Thierry Baudet een dikke foei van progressief Nederland. Hij had het bestaan de grote verworvenheden van onze moderne samenleving ter discussie te stellen. Hij loochende de heilige drie-eenheid van de vooruitgang: abortus, euthanasie en werkende vrouwen. En de progressieve hogepriesters van onze tijd veroordeelden de ketter Baudet eensluidend. Je kon erop wachten. (En ik maak me geen illusies, dat was precies waar het Baudet om te doen was.)

Baudet had in een essay in het conservatieve tijdschrift American Affairs het werk van de Franse schrijver Michel Houellebecq gebruikt om de toestand van de Westerse samenleving te schetsen. Houellebecq is daar uiterst negatief over. Het doorgeslagen individualisme zorgt ervoor dat mensen eilandjes zijn geworden, moederziel alleen drijvend in de oceaan van de tijd. We hebben elkaar niets te vertellen, niets te vragen, niets te bieden. Er is geen verband meer wat ons draagt en richting geeft. Het enige wat de personages in Houellebecq’s romans overblijft, is of de dood, of hedonistisch genieten, of overgave aan sektarische en fundamentalistische godsdienst. Het is een gitzwarte wereld, zonder hoop, zonder genade.

Je zou kunnen zeggen dat dat wel heel negatief gesteld is. Houellebecq’s romans zijn zeker over the top, maar ze laten wel uitvergroot zien waar onze cultuur uiteindelijk naar op weg is. En zijn analyse is minder ver weg dan je denkt. Is ons aller doel niet om uit het leven te halen wat erin zit? En hebben we niet voortdurend het gevoel dat dat niet lukt? En is dat niet dodelijk vermoeiend? En neem nu die overgave aan fundamentalistische godsdienst. Ik hoor daarvan een echo als mensen mij vragen: ‘Hoe kan het toch, dominee, dat de kerken aan de Voordijk en de Kilweg weg vol zitten en onze kerken leeglopen?’ Een gesloten gemeenschap met glasheldere standpunten heeft zijn aantrekkingskracht.

Baudet sluit bij Houellebecq aan en stelt de vraag of onze verworven persoonlijke vrijheid nu wel gebracht heeft wat wij ervan hopen. Zijn wij nu echt gelukkiger geworden, nu alles mag en alles kan? In dat verband komen abortus, euthanasie en werkende vrouwen ter sprake. Daarover is veel te zeggen, maar ook hiervan geldt dat wij om ons heen toch zien dat het allemaal niet zo mooi is als progressief Nederland ons wil doen denken. De dilemma’s en emoties rondom levenseinde zijn niet op te lossen met een ruime euthanasiepraktijk. Sterven is nooit makkelijk. En abortus omdat je de baas bent over je eigen lichaam – is dat eigenlijk wel zo en kom je op die manier niet als een vreemde tegenover je lichaam te staan? En als je al die uitgeputte dertigers en veertigers ziet – kinderen, banen, hypotheek, opleiding, sport, vrienden, familie, u ziet uw kinderen of kleinkinderen voor u – is dat het dan?

Nee, ik begrijp Baudet op dit punt wel. En ik zou willen dat progressief Nederland eens een keer zo progressief zou zijn dat ze dit soort vragen ook toelaat. Aan de andere kant kan ik helemaal niets met Baudet. Want het komt allemaal natuurlijk weer door de massa-immigratie en de oplossing zou dan een soort negentiende-eeuws nationalisme zijn. Baudet is als een dokter die constateert dat zijn patiënt hoofdpijn heeft, maar vervolgens als diagnose stelt dat sprake is van een longziekte en als behandeling kiest voor het afzetten van het linkerbeen. Het klopt voor geen meter.

Wij zien de symptomen van een cultuur zonder geloof, hoop en liefde, een cultuur waarin wij individu zijn, eenzaam en ongeduldig, om ons heen. En niet alleen om ons heen, maar dus ook in ons eigen bestaan. Rest ons dan ook alleen nog maar ‘laat ons eten en drinken en vrolijk zijn, want morgen sterven wij’? Of zouden wij ook niet beter onze kop in het zand van godsdienstige orthodoxie steken? Hoe moet je als christen staan in een cultuur als de onze?

Wat kunnen wij doen in onze cultuur? Misschien moeten wij leren de vraag anders te stellen. Wat doet God onder ons? God kan ook nog wat! Dat is wat de Schriften ons toeroepen. De profeet Joël breekt zijn pessimistische tijd en cultuur open met het visioen van de grote keer die God zal brengen in ons lot. En de evangelist Johannes getuigt hoe Christus ons nabij is ook al is Hij niet meer onder ons.

‘Ik laat jullie vrede na; mijn vrede geef ik jullie, zoals de wereld die niet geven kan. Maak je niet ongerust en verlies de moed niet.’ Niet de christen staat in de cultuur, maar de Christus. In onze nihilistische en hedonistische cultuur staat Jezus Christus. En Hij spreekt van vrede. Vrede niet als resultaat van onze mogelijkheden, maar als geschenk. Vrede als gave van de Geest. Zoals de Geest ‘in den beginne’ zweeft boven de duistere wateren, broedt op wat nog woest en ledig is, zo zijn ook wij, met ons duister en onze leegheid, niet aan onszelf overgelaten.

Daarom zijn wij principieel optimistische mensen. Hoopvol en moedig. Niet dat we niet heel scherp zien wat er mis is in onze tijd. En ook niet dat we denken dat wij met onze inzet en goede bedoelingen het koninkrijk op aarde vestigen. Nee, wij doen wat wij kunnen om daarmee te verwijzen naar wat God kan.

Wij kunnen bidden, voeg ik daar op deze zondag van het gebed aan toe. In kyrie en gloria breekt ons leven open. Vinden wij een ruimte om te leven. Voor onszelf en voor iedereen. Wij kunnen danken voor alles waarvan wij genieten – genot is geen zonde. We kunnen voorbede doen voor allen die in nood zijn.

Dan dragen wij vrucht in een vruchteloze cultuur. Dan zijn wij vervuld van de Geest in een geestdodend klimaat. Dan zijn wij een gemeenschap in een individualistische tijd. Dat is ons alternatief, dat is onze manier van in het leven staan.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s