De menigte

Vandaag preekte ik over de gelijkenis van de onrechtvaardige pachters (Lucas 20:9-19). Jezus legt zijn weg door het lijden naar de heerlijkheid uit. We lazen ook uit Jesaja 58 (vers 6 tot en met 10).  

Wanneer ik een preek maak, begin ik meestal met het zoeken naar iets wat me opvalt in de Schriftlezing. Iets onverwachts, iets wat ik over het hoofd had gezien, of iets wat op dat moment in de actualiteit is, of iets wat me persoonlijk raakt. Een detail wat kan dienen als aangrijpingspunt om het geheel van de lezing uit te leggen. Bij het Evangelie van deze zondag heb ik daar ook naar gezocht, maar ik heb niets gevonden. Geen detail, geen verrassing.

Niet dat het niet knap verteld is. En niet dat de betekenis niet helder is. Juist wel. Als we Bijbelstudie zouden doen, zouden we dat zeker zien. Hoe Jezus met de gelijkenis van de wijnbouwers zichzelf plaatst in de rij van Israëls profeten. Hoe de gelijkenis als een selffulfilling prophecyervoor zorgt dat Jezus’ tegenstanders precies dat doen wat zij niet willen horen. Hoe Jezus’ verkondiging zorgt voor een scheiding der geesten. We zouden zeggen: ‘Dat was een goede Bijbelstudie. Wat is de Schrift toch boeiend, en leerzaam.’ Maar zouden we ook zeggen: ‘Het heeft me geraakt. Ik ben erdoor veranderd.’ Nee, het is een mooi bouwwerk, deze gelijkenis, maar waar zit de deur?

Je zou kunnen zeggen dat wij allemaal van die wijnbouwers zijn. Dat ook wij God als verre eigenaar wantrouwen. Dat ook wij uit zijn op zelfbeschikking. Dat ook wij, als het er op aankomt, zelfs Jezus doden. Maar dat is me allemaal te grof. En de gelijkenis zelf geeft er als je hem bestudeerd ook geen aanleiding toe om zo te preken. Het zijn bovendien de Schriftgeleerden en hogepriesters die zich terecht aangesproken voelen. En de stap van hen naar ons, is groot, te groot.

De evangelist Lucas schrijft dat Jezus deze gelijkenis vertelt aan ‘de menigte’, wat in oudere vertalingen ‘de schare’ heette. Jezus richt zich niet in de eerste plaats tot degene die na de gelijkenis reageren, de Schriftgeleerden en hogepriesters. Jezus spreekt ‘de menigte’ aan.

Die menigte is het hele Evangelie volgens Lucas aanwezig. En ook in Lucas’ tweede boek, Handelingen, ontbreekt zij niet. De menigte heeft altijd iets dubbels. Enerzijds is ze gefascineerd door Jezus, loopt ze achter Hem aan, luistert ze graag naar Hem en vormt ze zelfs – zoals hier in Lucas 20 – Jezus’ vrijgeleide, anderzijds houdt ze Hem ook op afstand, blijft ze toeschouwer en is ze ook op te hitsen tegen Jezus – ‘heden hosanna, morgen kruisig hem’.

De menigte, dat is de massa, de mensen zonder naam. Grijs zijn ze. Ze hebben geen eigen gezicht, geen eigen stem. Ze staan snel in vuur en vlam als iets moois hen raakt, maar ze zijn ook licht ontvlambaar als het hen tegenstaat. Schoonheid en woede, verwondering en geweld liggen dicht bij elkaar. Dubbelhartig en dubbelzinnig is de menigte.

Tot hen spreekt Jezus over de wijngaard en de wijngaardeniers. Jezus spreekt tot hen, niet om hen te raken, of om hen tot een of andere religieus of moreel inzicht te brengen of tot een of andere religieuze of morele daad te motiveren. Jezus spreekt tot hen om hen het evangelie te verkondigen. Hij zegt hen eenvoudig de waarheid.

Tenslotte zendt God zijn Zoon. Dat is het evangelie. En die Zoon zal worden verworpen, maar Hij zal degene blijken te zijn die alles draagt en alles bij elkaar houdt. Dat is de waarheid.

Jezus legt zijn weg uit. Dat is alles wat Hij doet. Hij doet geen appel, Hij roept niet op tot bekering, Hij verwacht zelfs geen geloof. Hij legt alleen zijn weg maar uit. Hij stelt eenvoudig vast dat het zo en zo gaat en gaan zal.

Misschien is dat ook wel waarom het geen gelijkenis is waar je makkelijk toegang tot krijgt. Wij hebben geen toegang tot de kern van het evangelie. De kern is dat God zijn Zoon zendt. Dat Hij verworpen wordt. En dat juist Hij de hoeksteen zal blijken te zijn. Daar voegen wij niets aan toe, daar doen wij niets aan af. Daar staan wij verder buiten.

Het einde van het lijdensevangelie is dat Jezus moederziel alleen aan het kruis hangt. Iedereen heeft hem verlaten. Zelfs zijn leerlingen. Iedereen is verdwenen in de menigte, ze zijn allemaal weer ‘schare’ geworden. Toeschouwers.

Wij staan erbij en kijken ernaar. We reikhalzen, en we draaien ons hoofd om. We verwonderen ons, en we ergeren ons. We gaan erin mee, en we haken af. Het is allemaal zo dubbel. Is het niet juist als menigte dat wij ons tot Jezus Christus verhouden? Toeschouwers en buitenstaanders zijn we.

Misschien voelen we ons hierdoor miskent. Wij zijn toch unieke mensenkinderen? En wij zijn toch goed gelovig? Wij zijn toch Christus’ gemeente? Wij zijn toch uit de massa naar voren gekomen om zijn naam te belijden? Wij verdienen toch een klein beetje meer erkenning? Feit is dat God onze godsdienstigheid niet bijster hoog schat. Jullie vasten wel, maar Ik vertrouw het niet, klinkt het in Jesaja. Het is eerder zo dat onze religieuze ijver ons schuldiger of op zijn minst twijfelachtiger maakt. Wees niet al te vroom. Wees niet al te rechtvaardig.

Wij verhouden ons tot Jezus Christus als menigte. Hij lijdt, wij vluchten. God is degene die handelt, wij zijn passief. God verlost, wij worden verlost. Zo zijn wij eraan toe. Ons geloof, en ons ongeloof, doen daar niets aan toe of af.

Juist dat, dat wij als menigte ons verhouden tot Christus, is onze redding. Hoe ongelukkig zouden wij zijn als we ons zouden moeten onderscheiden, als ons geloof het verschil zou moeten maken. Nee, Godzijdank worden we als menigte aangesproken, en worden we als menigte gered.

Want uiteindelijk is daar een menigte die niemand tellen kan (Openbaring 7:9). Dan is de dubbelzinnigheid voorbij. Dan is het alleen maar licht, alleen maar vreugde. Dan is onze lichtontvlambaarheid geblust. Dan krijgen we kleur op onze wangen, we krijgen een gezicht, krijgen een stem. En we lopen in en uit. De deur staat altijd open.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s