In onze plaats

Deze preek hield ik vanmorgen in de Dorpskerk te Barendrecht. Gelezen werd o.a. Marcus 1:40-45.

Het begint zo mooi. De melaatse en Jezus ontmoeten elkaar. Het is bijna een dans hoe die twee tot elkaar naderen. De een doet een stap, de ander twee stappen, dan weer is er huiver, even terug, maar je ziet het meteen: die twee, dat wordt wat. En ja, dan staan ze oog in oog.

De melaatse laat zich niet weerhouden door het gebiedsverbod dat geldt voor melaatsen. Ze moesen zich verre houden van de bewoonde wereld. En als ze onverhoopt toch mensen tegenkomen moesen ze roepen: ‘Melaats, melaats!’

Maar deze mens komt toch. We weten niet waarom, we weten niet wat deze mens over Jezus weet of over Hem denkt. Maar in zijn komen, op de knieën vallen, om hulp roepen is alle hoop en wanhoop van deze mens getekend. Er is volkomen overgave: ‘Als u wilt, kunt u mij rein maken.’

Rein. Ja, deze melaatse is onrein. Dat heeft niet alleen met besmettingsgevaar te maken. Onrein dat is dat je eruit ligt, dat je er niet meer bij hoort. Dat was je grootste probleem, niet dat je ziek was, maar dat je uitgestoten werd.

Men verbond in die tijd ziekte met zonde. Uiterlijke ziekte als teken van innerlijke zonde. Het beeld van God, waar een mens toch naar geschapen is, is aangetast.

Nu moeten wij die gedachte niet als achterlijk of achterhaald afdoen. Ook wij hebben graag een verklaring voor ziekten. Ongezonde leefstijl, gevaarlijk werk, slechte genen, ouderdom. Niet zelden kwellen zieken zich met de vraag waarom hen dit overkomt, en diep van binnen is er altijd wel een kwaad geweten. Door een reden te zoeken voor de ziekte van een ander, houden wij de bedreiging van de ziekte ons van het lijf. Ik leef gezond, dus… Ik doe mijn werk op een verantwoorde manier, dus… Ik ben niet oud, dus… Ik ben een goed mens… toch?

Deze melaatse mens is als zondaar uit de gemeenschap gestoten. Onder het mom van religieuze zuiverheid maakt de gemeenschap zich van deze mens af. Ze denkt dat het verwijderen van deze mens ook de zonde uitbant. De gemeenschap – zo gaat dat toch? –  projecteert haar tekort en haar overtredingen op deze mens en jaagt hem weg. Opgeruimd staat netjes.

Maar u weet net zo goed als ik, ook als iemand er niet is, dan is diegene er nog als de afwezige. Wie iemand uit zijn leven bant, is vaak meer dan ooit bezig met diegene die weg moet. Ze zullen hem gemist hebben daar in dat Galileese dorp. Ze hadden het misschien nooit over hem, maar ondertussen… Ze dachten aan hem, verlangden naar hem, huiverden voor hem. Je bent iemand nooit echt kwijt.

Daarom moet u hen die zeggen dat de oplossing voor een probleem het wegsturen van die of gene is, altijd wantrouwen. Politici hebben daar een handje van en dat komt omdat wij er vatbaar voor zijn. Als die er niet meer zou zijn, dan zou ik gelukkig zijn, dan zou ik mij veilig voelen. Vergeet het maar. De afwezigheid van deze melaatse hing als een grauwe sluier over zijn dorp. De lege plek was altijd aanwezig. De dorpsgemeenschap was geschonden.

De melaatse vraag Jezus om hem rein te maken. Hij zegt niet: ‘Als u wilt, kunt u mij beter maken.’ Nee, hij heeft het over reinheid. Als u wilt, kunt u de gemeenschap herstellen. En dat gebeurt ook. In een ongekend gebaar van vertrouwen en liefde raakt Jezus de melaatse aan. Hij doet wat niet mag, wat je te allen tijde moet voorkomen. ‘Ja, ik wil.’ Er gebeurt daar iets heel bijzonders tussen die twee. Ze worden één. De gemeenschap begint te helen.

En dus herstelt het beeld Gods zich in die melaatse. De aanraking door Jezus verdrijft alle aantasting. ‘En hij was rein.’ Het is als in den beginne. En zie, het was zeer goed.

En was het nu hiermee afgelopen, dan konden wij getroost onze weg vervolgen. Jezus maakt rein, Jezus herstelt gebroken gemeenschappen, Hij raakt ons aan als wij eruit liggen. Dan zingen we nog een mooi lied, zeggen een gebed voor wie er nu uitliggen, vragen of wij net als Hij worden, met ontferming bewogen. Enzovoort, amen, koffie.

Maar de dans van die twee eindigt niet in een innige verstrengeling. Nee, Jezus duwt de man hard van zich af. De Nieuwe Bijbelvertaling heeft het over een ‘ernstige waarschuwing’. De Naardense Bijbel vertaalt veel preciezer: ‘Hij snauwt hem af, werpt hem meteen naar buiten en zegt tot hem: zie toe dat je aan niemand iets zegt, nee: scheer je weg, ‘toon je aan de priester’ en offer voor je reiniging wat Mozes heeft opgedragen, hun tot getuigenis!’

En de melaatse – geschrokken, boos, gekwetst? – hij doet precies niet wat Jezus hem zegt. Hij gaat lopen verkondigen. Met als gevolg dat nu Jezus eruit ligt. Nu kan Hij zich niet meer in de stad vertonen, nu verblijft Hij op eenzame plaatsen buiten de steden. De rollen zijn omgekeerd. De verstotene is genezen, de genezer is verstoten.

Zo eindigt de evangelist Marcus het eerste hoofdstuk van zijn evangelie. Ik zie hem zitten achter zijn schrijftafel. Peinzend, woorden wegend. Hoe maak ik duidelijk dat Jezus geen bijzonder mens is? Dat het niet “fijn” is om bij Hem te horen? Hoe maak ik duidelijk dat Hij de grote afwezig is? Dat Hij degene is die de wereld eruit gooit? En dat Hij in zijn afwezigheid, in zijn uitstoting, juist aanwezig is? Dat Hij de grote vraag is die ligt op ons bestaan?

Nee, Marcus gelooft niet in een fijn geloof. Hij gelooft niet in een goedbedoelende en welwillende kerk. Marcus weet dat Jezus aantrekt én afstoot. En dat het niet makkelijk is om het met Hem uit te houden. Jezus neemt onze plek als uitgestotene in. Hij wordt de grote afwezige. In onze plaats. De klemmende vraag aan ons allen.

Kunnen wij leven met deze grote buitenstaander? Met deze vreemde Messias? Deze man Gods die ons ten dans vraagt én afsnauwt? We trekken woensdag de Veertigdagentijd in. Het gaat zo anders dan wij verwachten. Hij is zo anders dan wij verwachten. Wij hebben geen Heer die zich als een held op het schild laat hijsen. Geen standbeeld, geen plaquette. Eem kruis, op zijn hoogst. In alle eenzaamheid, buiten de stad. We krijgen 40 dagen om er aan te wennen. Gelukkig maar.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s