De grijze massa?

Tekst van de preek op zondag 5 november, de zondag na Allerheiligen. In de Dorpskerk hebben we op deze zondag hen die ons in het afgelopen jaar ontvielen herdacht. Gelezen werden Daniël 12:1-3, Openbaring 7:2-12 en Matteüs 5:1-12a.

Daar zitten we dan. Ieder van ons met zijn eigen gedachten. Nu we zijn samengekomen om onze doden te gedenken worden we teruggeworpen op onszelf. We keren naar binnen en hebben zo onze eigen gedachten. Een goede herinnering, een pijnlijk misverstand, een moment van bevreemding, een intense gebeurtenis. En waarschijnlijk een vreemde mengeling van dat alles.

De dood heeft alles met eenzaamheid te maken. Sterven doe je uiteindelijk alleen. Jij bent het die sterft. Ze kunnen je bijstaan, zo goed en zo trouw mogelijk. Ze kunnen met je waken, voor je bidden. Ze kunnen je hand vasthouden of water op je droge lippen strijken. Ze kunnen je geruststellen: ‘Het is goed, laat het maar los, ga maar…’ Ze kunnen medische en geestelijke zorg inschakelen. Ze kunnen van alles. Maar uiteindelijk ben jij degene die sterft.

Uiteindelijk ben jij degene die sterft. Of degene die blijft leven. En ze noemen je nabestaande. Maar wat is dat eigenlijk, nabestaan? De dood maakt eenzaam. Ook als jij degene bent die blijft leven. Rouw en verdriet maken eenzaam. Hoe lief anderen ook zijn, hoe trouw ze je ook bezoeken, hoe dierbaar ook de herinneringen zijn die je deelt, jouw verdriet is jouw verdriet. Wat jij had met hem of haar die overleden is, is uniek en dus is ook de pijn die jij voelt uniek. ‘Ze zijn heel lief, dominee, maar ze weten niet wat ik voel. En ze kunnen het ook niet weten.’

Wie praat met mensen die rouwen, kent die machteloosheid. Dat hoe invoelend je ook bent, hoe goed je ook luistert, hoezeer je tot in je buik voelt hoeveel pijn het doet, het verdriet van een ander is en blijft altijd het verdriet van een ander. De onoverbrugbare kloof tussen ons mensen, de grens tussen jou en mij, voelen we juist als we rouwen sterker dan ooit. De dood heeft alles met eenzaamheid te maken.

Die eenzaamheid delen we met velen, en misschien wel met iedereen. Allemaal kleine eenzame mensjes. Opgesloten in ons verdriet en onze sterfelijkheid.

De kerkelijke feestdag Allerheiligen wil ons op een of andere manier daar bovenuit tillen. Wij worden gevraagd, uitgedaagd, geroepen, onszelf en onze doden te zien als deel van een groter geheel. Ons gevoel van verlorenheid te boven te komen en ons te laten inbedden in een onafzienbare menigte. Om op te gaan in de massa.

Wij spreken nogal eens negatief over de massa. Je kunt je verloren voelen te midden van velen. En ook onveilig. Mensenmassa’s zijn ook heel gevaarlijk. Voor je het weet sta je met elkaar iets verschrikkelijks te schreeuwen. Het kan spoken in de massa. Niet zelden wordt in de massa het slechte van de mens zichtbaar.

De grauwe massa, ook zo’n uitdrukking. Grauw. Een mensenmenigte wijst ook op onze middelmatigheid. Er blijkt niets bijzonders aan ons te zijn. In de massa zijn wij stemvee, consumenten, de boze burger. Massacommunicatie en massaproductie maken ons tot grauwe massa, we zien er hetzelfde uit en we lijken op elkaar.

Maar nu wil het geval dat God juist deze massa op het oog heeft. De massa met zijn gevaarlijke kanten, de massa met zijn middelmatigheid. Juist die door niemand beminde massa is door God bemind. Juist die verloren massa moet gered worden.

Het getal twaalfduizend valt heel wat keer in het visioen in Openbaring 7. Twaalfduizend, dat is niet 11.999 plus 1, maar het getal twaalf staat voor volledig, helemaal en het getal duizend betekent heel veel. Twaalfduizend is een totale veelheid dus. Uit elke stam van Israël – ook al twaalf! – wordt zo’n totale veelheid gered. Daarnaast is er sprake van een schare die niemand tellen kan uit de volken. Israël en de volken, iedereen is er. Want het telbare en het ontelbare geven samen antwoord op de vraag wie daar toch staan. En dat antwoord is: ‘Wie niet?’ Er komt geen einde aan die massa.

Het is dan ook met het oog op die massa dat Jezus Christus begint te spreken. En zijn woorden – ‘Gelukkig wie nederig van hart zijn, want voor hen is het koninkrijk van de hemel.’ – geven opnieuw gezicht aan de grauwe massa. Ja, wij krijgen weer kleur op onze wangen. ‘Gelukkig de treurenden, wat zij zullen getroost worden.’ De woorden die Jezus spreekt zijn zo mooi omdat ze op iedereen slaan en tegelijkertijd u en mij persoonlijk aanspreken. We worden aangesproken in wat mensen tot mensen maakt. Iedereen die daar zat, hoorde wat Jezus zei en dacht: ‘Hij heeft het tegen mij!’ ‘Gelukkig de zachtmoedigen, gelukkig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid, gelukkig, gelukkig, gelukkig…’

Ons grote geluk is dat we worden aangesproken. Wij samen worden aangesproken. En ons wordt een weg gewezen. En op die weg zijn wij niet alleen. Velen zijn ons voorgegaan. En velen zullen na ons komen.

Op Allerheiligen vragen we daarom niet wie wel en wie niet heilig zijn. Ja, de Bijbel maakt wel onderscheid. Ja, er is goed en kwaad. Ja, het goede is eeuwig en het kwade houdt een keer op. Maar de scheiding is er om de beweging. Het wordt ons gezegd opdat wij voor het goede zouden kiezen en het kwaad nu eens zouden afleren, opdat wij heilig zouden leven. Wij, de massa. Wij, de gewone mensen. Allerheiligen gaat over de heiligen, over zij die opvielen door hun vertrouwen en hun liefde, maar ook over de vormeloze massa van mensen die zich in niets onderscheidden. En ook zij worden heilig genoemd. Trouwens, welke echte heilige zou gered willen worden zonder die massa?

Als wij vandaag onze doden gedenken, gedenk wij het goede in hen, het heilige, de kleur die zij gaven aan ons bestaan en aan het leven van velen. Wij gedenken hen voor Gods aangezicht. Hij geeft ons elkaar, zelfs over de grens van de dood. Hij geeft ons elkaar in het doen van het goede. In Daniël worden zij sterren aan de hemel genoemd ‘die velen tot gerechtigheid hebben gebracht’. Daar gaat het dus om, niet in je eentje het goede doen, maar zorgen dat het een ander lukt. Gelukkig wie gelukkig maken.

Allerheiligen is in dankbaarheid omzien. Tot je grote opluchting zien dat je niet alleen bent. En in vertrouwen op weg gaan.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s