Categorieën
Preek

Preek op zondag 8 januari 2016 Doop van de Heer

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Je hebt wel eens van die momenten dat je denkt: ‘Daar had ik meer van verwacht.’ Bijvoorbeeld van een gesprek, of van vakantie, of van een sportwedstrijd, of van een kerkdienst. Daar had ik meer van verwacht. Je hebt er naar toe geleefd, uren, dagen, weken, maar als het zo ver is… Nee, het valt tegen.

Het kan allerlei oorzaken hebben dat iets tegenvalt. Je verwachtingen kunnen te hoog gespannen zijn geweest. Als je bij voorbaat een goed gesprek wilt hebben, kan het zijn dat je meer met je eigen verwachtingen bezig bent, dan dat je luistert naar je gesprekspartner. En je kunt veel verwachten van een vakantie, maar je neemt altijd ook jezelf mee. En in de sport zijn finales zelden de mooiste wedstijden, te veel spanning om vrijuit te spelen.

Daar had ik meer van verwacht. Dat is ook wat er in Matteüs 3 aan de hand is. Onze lezing begint immers met de woorden: ‘Toen kwam Jezus vanuit Galilea naar de Jordaan om door Johannes gedoopt te worden.’ Toen. Dat roept de vraag op: wanneer?

Aan onze lezing gaat een gedeelte vooraf dat gaat over het optreden van Johannes de Doper. Dat gedeelte is gelezen op de tweede zondag van advent. Collega Henk-Jan Ketelaar ging toen voor. Het is het gedeelte van ‘Kom tot inkeer, want het koninkrijk van de hemel is nabij!’, van ‘Maak de weg van de Heer gereed, maak recht zijn paden.’, van Farizeeën en Sadduceeën die addergebroed worden genoemd, van ‘de bijl ligt al aan de wortel van de boom: iedere boom die geen goed vrucht draagt, wordt omgehakt en in het vuur geworpen.’ Het eindigt met de woorden ‘het kaf zal hij verbranden met onuitblusbaar vuur.’

Johannes is in profetische extase. Hij zegt het oordeel onverbloemd aan. Hij houdt een donderpreek van jewelste, hel en verdoemenis. De Messias zal komen en Hij zal Gods oordeel uitvoeren, ja de wereld zuiveren. Johannes geselt zijn gehoor met verwijten. Onze wereld is door en door verrot. En wee je gebeente als jij daar mede verantwoordelijk voor bent. Je zult je straf niet ontgaan. De wereld wordt omgekeerd. En al die grote meneren, die hele elite, ze gaan er aan. Let maar op!

En toen… toen kwam Jezus. Is dat een anticlimax! Man, man, man, we dachten, nu komt er wat… Maar nee, Jezus komt. En nog hij gaat niet eens in op Johannes’ woorden. Hij komt om zich te laten dopen. Zoals iedereen. Er staat nota bene ook nog bij dat Jezus uit Galilea komt. ‘Het Galilea der heidenen’ noemde men dat. Jezus komt uit de provincie, uit Oost-Groningen zouden wij zeggen. Je wilt er nog niet dood gevonden worden.

Toen kwam Jezus. Als de spanning van het oordeel ondragelijk geworden is, als vurig wordt verlangt naar een Messias die met harde hand goed en kwaad van elkaar scheidt.

Johannes zouden wij vandaag de dag een jihadist noemen, een fundamentalist, een extremist. Johannes stond daarin niet alleen in zijn dagen. Niet voor niets komen velen naar de Jordaan om zich te laten dopen. Het volk was teleurgesteld in haar leiders. Als een soort linkse elite aan hun grachtengordels die zich hebben uitgeleverd aan het kapitalisme hadden de leiders van het volk het op een akkoordje gegooid met de bezetter. En van dat akkoordje werden ze vooral zelf beter, allicht. Het volk keerde zich teleurgesteld van hen af. En er waren in die tijd genoeg oproerkraaiers, populisten zouden wij zeggen, die daar op inspeelden.

Johannes de Doper was ook een soort populist. Willen jullie meer of minder Farizeeën? Dan gaan we dat regelen. Johannes de Doper lijkt op de fundamentalisten en populisten in onze dagen. Die twee lijken tegenover elkaar te staan, maar zoals altijd raken uitersten elkaar. Het wereldbeeld van Geert Wilders en van een geradicaliseerde moslim lijken heel erg op elkaar. Ze gaan allebei uit van een strijd tussen goed en kwaad. Een strijd op leven en dood. En allebei beschouwen ze zichzelf als goed en de ander als kwaad. Het is het wereldbeeld dat ook Johannes heeft en wat zijn preken vurig maakt.

Toen kwam Jezus… Wat Hij doet is niet de bijl diep in het hout drijven, niet het kaf met vuur verbranden. Hij laat zich dopen. Hij doet niet iets bijzonders, Hij doet wat iedereen doet, Hij laat zich dopen. Jezus doet wat het volk doet. Dat is Jezus’ populisme. Het is niet het populisme van het opruien, het is het populisme van de solidariteit. Het is niet het populisme van de gebald vuist, maar het populisme van geopende handen. Het is niet het populisme van de strijd, maar het populisme van het mee ten onder gaan.

Johannes verzet zich en dat hoeft ons niet te verbazen. En zouden wij ook niet willen dat iemand er eens iets aan deed? Dat iemand een grens stelt aan het graaien? Dat iemand die vermaledijde marktwerking eens de terugdraait? Dat iemand de aso’s aanpakt– of het nu allochtonen of onze eigen aso’s zijn? De bezem erdoor. De brandt erin. Schoon schip.

Ja, Johannes wil door Jezus gedoopt worden. ‘Hij zal jullie dopen met de heilige Geest en met vuur.’ heeft hij daarover gezegd. Nou, laat het vuur dan maar komen. Brand me maar schoon. Verteer me maar. Zuiver mij, zoals je goud zuivert in de oven.

‘Laat het nu maar gebeuren,’ zegt Jezus, ‘want het is goed dat we op deze manier Gods gerechtigheid vervullen.’ Op deze manier. Dit is mijn manier, zegt Jezus. Dit is denk ik de manier waarop Gods gerechtigheid vervuld wordt. Gods gerechtigheid krijgt gestalte waar ik solidair ben met het volk. Dit is wat God wil en dit is de manier waarop God ons tot zijn recht wil laten komen. Zo kom ik het beste tot mijn recht.

Johannes begrijpt het gelukkig en hij doopt Jezus. Dan gaat de hemel open. We zien de Geest van God en we horen zijn stem. God bevestigt ondubbelzinnig dat Jezus het bij het rechte eind heeft. Jezus is de gestalte van Gods populisme. ‘Ja, dit mijn geliefde Zoon, in Hem vind Ik vreugde.’

Niet voor niets echoot de stem uit de hemel woorden uit Jesaja 42. De goddelijke held uit dat hoofdstuk is een zachtmoedige held. ‘Hij schreeuwt niet, hij verheft zijn stem niet, hij roept niet luidkeels in het openbaar.’ Hij beledigt niet, hij schoffeert niet, hij discrimineert niet, hij twittert niet maar wat in het rond, om het op z’n 21e-eeuws te zeggen.

‘Het geknakte riet breekt hij niet af, de kwijnende vlam zal hij niet doven.’ De dienaar van God is voorzichtig. Hij is gericht op mensen die gebroken zijn, op mensen bij wie het vuur bijna gedoofd is. Waar mensen elkaar zo zorgzaam nabij zijn, daar wordt God gediend.

‘Ik neem je in dienst voor mijn verbond met de mensen en maak je tot een licht voor de volken, om blinden de ogen te openen, om gevangenen te bevrijden uit de kerker, wie in het duister zitten uit de gevangenis.’ Hij is er voor hen die er niet doorheen komen. Voor hen die vastzitten. Wie dat doet is Gods dienaar, Gods Zoon.

Wat God daar zegt tegen Jezus, is niet alleen maar een intieme liefkozing van een zoon door zijn vader. Het is ook een uitnodiging aan ons allen. Wil je Gods kind zijn, wil je gerechtigheid doen, wil je het goede leven vinden, dan is zaak mee te gaan doen met Gods populisme. Geknakte mensen oprichten, zij die wegkwijnen nabij zijn. Daar is onze plek. Bij mensen die bang zijn, mensen die in de steek zijn gelaten. Ook de mensen die zich in de steek zijn gelaten voelen door politici en elite. En tegen hen en dus ook tegen onszelf zeggen: ‘Op deze manier. Laten we het zo doen.’

Ik had er meer van verwacht. Jezus valt mee, of tegen. Maar juist door zijn zachtmoedigheid en openheid loopt er een diepe scheidslijn door de wereld. Een breuk tussen goed en kwaad. Het is de breuk die dwars door ons hart loopt. Jezus is nog radicaler dan Johannes de Doper. En voor zijn radicaliteit betaalt Hij de prijs. Als Hij ten onder gaat in het water van de dood en sterft aan het kruis. Ik had er meer van verwacht? Ik dacht het niet. Jezus’ doop wijst heen naar zijn dood.

En naar zijn opstanding. Pasen is niets anders dan de Vader die zegt: ‘Dit is mijn geliefde Zoon, in hem vind ik vreugde.’

Ik had er meer van verwacht? Wat wil een mens nog meer? Een God die zelfs in onze dood afdaalt. Zo is God socialer dan elke socialist, liberaler dan elke liberaal, populistischer dan elke populist. Nu wij nog.

Amen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s